Kippen houden is een onderwerp waar veel hobbyboeren mee worstelen: de informatie staat verspreid over forums, en een complete Nederlandse gids ontbreekt vaak. Dit artikel brengt alles samen, van de juiste raskeuze tot dagelijkse voeding, hokopzet en de meest gemaakte fouten. Zo kun je direct en goed van start.
Waarom kippen houden populair is bij hobbyboeren
Voordelen van kippen als startiersdier
Kippen zijn om goede redenen een populaire keuze als eerste vee. Ze vragen relatief weinig ruimte, zijn goedkoper te houden dan grotere dieren en produceren dagelijks iets nuttigs: verse eieren. Voor hobbyboeren met een kleine tuin of een stuk grond is dit een praktische manier om zelfvoorzienend te worden.
Kippen zijn ook sociale dieren die makkelijk te observeren en te leren kennen zijn. Ze zijn robuust, passen zich snel aan een nieuwe omgeving aan en je hebt geen gespecialiseerde veterinaire kennis nodig om te starten.
Wat je realistisch kunt verwachten
Kippen houden is geen passieve bezigheid. Dagelijkse verzorging, voeren, water verversen, eieren rapen, neemt gemiddeld tien tot vijftien minuten per dag. Dat klinkt weinig, maar het is elke dag, inclusief weekenden en vakanties.
In de winter leggen de meeste kippen minder of helemaal niet. Dat is normaal en hangt samen met de kortere daglengte. Ook de jaarlijkse rui in de herfst stopt de eileg tijdelijk. Verwacht dit, zodat je er niet van schrikt of verkeerde conclusies trekt over het voer of de gezondheid van je dieren.
De juiste kippenrassen kiezen als beginner
Legkippen versus vleeskippen: wat past bij jou?
Voor de meeste hobbyhouders zijn legkippen de logische keuze. Vleeskippen worden in korte tijd geslacht en vragen een andere aanpak en infrastructuur. Als je wil genieten van verse eieren en een duurzame hobby wil opbouwen, begin dan met leghennen.
Populaire beginnersÂrassen in Nederland
Populaire legkippenrassen voor Nederlandse hobbyhouders zijn de ISA Brown, de Barnevelder en de Welsumer. Het zijn robuuste rassen die goed presteren in het Nederlandse klimaat en geschikt zijn voor beginners door hun rustige karakter. De ISA Brown is een van de productiefste legkippen en legt gemiddeld zo'n 300 eieren per jaar. De Barnevelder en Welsumer zijn meer traditionele Nederlandse rassen met een wat lager productiecijfer, maar ze zijn hardier en decoratiever.
De raskeuze heeft ook gevolgen voor de voeding: productiefere rassen verbruiken meer calcium en eiwit. Houd daar rekening mee bij de keuze van je kippenvoeding, waarover later in deze gids meer.
Hoeveel kippen heb je minimaal nodig?
Kippen zijn kuddedieren en gaan slecht alleen. Een minimum van drie tot vier hennen is verstandig. Zo kunnen ze een stabiele pikorde vormen, raken ze niet gestrest en blijft de eileg op peil. Met minder dan drie kippen zie je meer pikkerij en onrust, wat ten koste gaat van de gezondheid én de legprestaties.
Kippenhok benodigdheden: wat je nodig hebt voor een goede opstelling
Afmetingen en indeling van het kippenhok
Reken minimaal 0,5 m² binnenruimte per kip, plus een buitenren van minstens 1 m² per dier. Een te krap hok leidt tot stress, pikkerij en hogere ziektegevoeligheid. Kippenhok benodigdheden beginnen dus bij voldoende ruimte, niet bij accessoires.
Zorg voor een afsluitbare toegangsdeur, goede ventilatieopeningen hoog in de wand (weg van de zitstokken) en een drempel zodat roofdieren niet direct naar binnen kunnen.
Strooisel, zitstokken en legnesten
Gebruik minimaal 5–10 cm strooisel op de bodem. Stro, houtsnippers en hennepvezel zijn alle drie geschikt. Hennepvezel absorbeert vocht goed en heeft van nature minder kans op schimmelvorming. Wissel het strooisel wekelijks gedeeltelijk en volledig elke vier tot zes weken.
Zitstokken plaatst je op 40–60 cm hoogte, met minimaal 20 cm ruimte per kip. Kippen slapen altijd op de hoogst beschikbare plek, dus zorg dat de zitstok hoger staat dan de legnesten. Eén legnest per drie à vier kippen is voldoende. Meer plaatsen werkt averechts, want kippen zoeken juist het drukste nest op.
Veiligheid tegen roofdieren en weersinvloeden
Vossen en wezels zijn de grootste bedreigingen. Gebruik gaas met een maaswijdte van maximaal 2,5 cm en bevestig het ook 30–40 cm de grond in, zodat dieren niet kunnen graven. Sluit het hok elke avond af, of investeer in een automatische hokdeur.
Ervaren kippenhouders benadrukken dat goede ventilatie minstens zo belangrijk is als de hokgrootte: een vochtig, slecht geventileerd hok is een van de belangrijkste oorzaken van luchtwegaandoeningen bij kippen. Ventileer via openingen hoog in de wand, maar vermijd directe tocht op de kippen.
Kippenvoeding: de basis van gezonde legkippen
Wat eten kippen: brokken, graan en aanvullingen
De basis van goede kippenvoeding is een volledig samengesteld legkippenvoer, verkrijgbaar als mash (gemalen) of pellets. Dit voer bevat de juiste balans van eiwitten, vetten, mineralen en vitamines die een leghen dagelijks nodig heeft. Graan, tarwe, maïs of gerst, kun je als aanvulling geven, maar het vervangt het basisvoer niet.
Groenteresten, insecten en vers gras zijn welkome verrijking. Ze stimuleren natuurlijk foerageergedrag en leveren extra voedingsstoffen. Geef dit echter in beperkte hoeveelheden naast, niet in plaats van, het volledige legvoer.
Legkippen voer: specifieke behoeften van leghennen
Legkippen voer verschilt van gewoon kippenvoer doordat het meer calcium bevat. Een leghen heeft circa 4 gram calcium per dag nodig voor de aanmaak van een stevige eierschaal. Dit wordt het best geleverd via een volledig legkippenvoer of een aparte calciumaanvulling, zoals oesterschelpen of schelpengruis die je naast het voer aanbiedt.
Eiwitten zijn eveneens cruciaal: leghennen hebben tijdens de productieve periode een eiwitbehoefte van 15–18% in het rantsoen. Een goed legvoer is hierop afgestemd. Goedkoop universeel kippenvoer schiet hier vaak tekort.
Wat kippen absoluut niet mogen eten
Sommige voedingsmiddelen zijn giftig voor kippen en moeten ten strengste worden vermeden:
- Avocado (bevat persine, ook de schil en pit)
- Ui en knoflook in grote hoeveelheden (beschadigen rode bloedcellen)
- Rauwe aardappel en aardappelloof (bevatten solanine)
- Chocolade en cacao (theobromine is giftig)
- Beschimmeld voer of brood
- Zoute snacks
Geef ook geen citrusvruchten in grote hoeveelheden; ze kunnen de eileg tijdelijk verstoren.
Water en hydratatie: het meest onderschatte onderdeel van kippenvoeding
Hoeveel water hebben kippen per dag nodig?
Water is de meest onderschatte factor in kippenvoeding. Een kip drinkt ruwweg het dubbele van haar voedselinname per gewicht, bij warm weer nog meer. Al na een paar uur zonder water daalt de legprestatie merkbaar.
Zorg voor altijd vers, schoon drinkwater. Water dat met mest in contact is geweest, is een directe ziektebron. Vervang het dagelijks en maak de drinkbak meerdere keren per week schoon.
Drinkbakken en waterautomaten voor kippen
Er zijn drie gangbare opties:
- Open drinkbakken, goedkoop en makkelijk schoon te maken, maar vervuilen snel.
- Nippeldrinkers, hygiënischer, minder morsen, geschikt voor kleine koppels.
- Automatische watervoorzieningen, ideaal bij grotere koppels of als je regelmatig afwezig bent.
In de winter kan drinkwater bevriezen. Gebruik een vorstbestendige drinkbak of een verwarmingselement onder de bak. Kippen die niet bij water kunnen, stoppen binnen een dag met leggen.
Dagelijkse en wekelijkse verzorging van je kippen
Dagelijkse taken: voeren, water verversen en eieren rapen
Een dagelijkse routine voor kippen duurt gemiddeld tien tot vijftien minuten:
- Voer bijvullen of vers voer geven
- Water verversen en drinkbak snel controleren op vervuiling
- Eieren rapen (bij voorkeur twee keer per dag om breuk en broeden te voorkomen)
- Vluchtig kijken of alle dieren actief en alert zijn
Kippen die apathisch zijn, een opgeblazen buik hebben of niet eten zijn een signaal dat verdere controle nodig is.
Wekelijkse taken: hok reinigen en dieren inspecteren
Elke week:
- Bovenste laag strooisel verwijderen en aanvullen
- Legnesten controleren en schoonmaken
- Drinkbakken en voerbakken grondig schrobben
- Elke kip kort bekijken: zijn de veren intact, zijn er luizen of mijten zichtbaar, ziet de klomp er normaal uit?
Elke vier tot zes weken: volledig strooisel vervangen en het hok indien nodig ontsmetten.
Seizoensgebonden zorg: rui, winter en warmte
In de herfst (meestal september–november) ruien kippen: ze verliezen veren en stoppen tijdelijk met leggen. Dit is normaal. Geef tijdens de rui iets meer eiwitrijk voer om de veraangroei te ondersteunen. Pas het voerschema verder niet drastisch aan.
In de winter daalt de eileg door kortere dagen. Kunstlicht kan dit deels compenseren, maar is voor hobbyhouders niet altijd wenselijk. Zorg in elk geval voor vorstvrij drinkwater en voldoende energie in het voer.
Bij hitte boven 30°C drinken kippen meer en eten minder. Geef in die periode extra schaduw, vers water en lichte maaltijden.
Veelgemaakte fouten bij het houden van kippen als beginner
Fouten in de voeding en het voerschema
De meest gemaakte fout is te veel graan geven als hoofdvoeding. Een aandeel van meer dan 20–25% graan in de dagelijkse inname leidt bij leghennen aantoonbaar tot een daling van de legprestaties, omdat graan een lager eiwit- en mineralengehalte heeft dan gebalanceerd legvoer. Graan vult goed, maar biedt onvoldoende voedingswaarde voor leghennen.
Andere veelgemaakte fouten:
- Geen calcium apart aanbieden terwijl het legvoer onvoldoende calcium bevat
- Verboden voedingsmiddelen geven "omdat het toch maar restjes zijn"
- Te weinig voer per kip, waardoor ranglagere kippen niet genoeg binnenkrijgen
Fouten in het hok en de huisvesting
- Te krap hok: leidt direct tot pikkerij, stress en verminderde eileg
- Slechte ventilatie: vochtig strooisel en ammoniakopbouw beschadigen de luchtwegen
- Onvoldoende bescherming: één nacht zonder afgesloten hok kan de hele koppel kosten
- Te weinig legnesten: kippen vechten om dezelfde plek, wat broedgedrag uitlokt
Zie je pikkerij in je koppel, controleer dan eerst de ruimte en het voerschema voordat je ingrijpt met hulpmiddelen.
Alles-in-één inkopen: benodigdheden voor kippen houden bij Petsexclusive
Welke producten heb je als starter nodig?
Een compleet starterspakket voor nieuwe kippenhouders bestaat uit:
- Legkippenvoer (mash of pellets, volledig samengesteld)
- Calciumsupplement (oesterschelpen of schelpengruis)
- Drinkbak of nippeldrinker
- Strooisel (stro, houtsnippers of hennepvezel)
- Ontsmettingsmiddel voor regelmatige hokreiniging
Met deze producten heb je alles in huis om direct te starten, zonder achteraf losse producten bij te bestellen.
Waarom alles bij één winkel bestellen handiger is
Petsexclusive biedt legkippenvoer (mash en pellets), strooiselmaterialen en calciumsupplementen aan binnen het veehouderijÂassortiment. Beginners kunnen hun volledige starterspakket in één bestelling samenstellen, wat tijd en meerdere verzendkosten scheelt.
Het assortiment is ingericht voor zowel huisdiereigenaren als hobbyboeren. Naast kippenbenodigdheden vind je er ook producten voor andere dieren, praktisch voor wie meerdere dieren houdt of van plan is uit te breiden.
Begin met het juiste voer, zorg voor een degelijk hok en houd de routine vol, dan is kippen houden voor de meeste beginners goed te behappen.